Một câu chuyện cổ tích dành cho người lớn về những gì sẽ thực sự xảy ra khi bạn dấn thân theo đuổi giấc mơ, và cái giá tàn khốc mà bạn phải trả nếu bỏ cuộc giữa chừng. Hãy đọc với một cái đầu phản biện, bởi đây là một cuốn sách chữa lành được bọc trong lớp vỏ hư cấu. Có những lời khen xứng đáng, nhưng cũng có những luận điểm rất đáng ngờ.
Đây chính là cú lật kèo của Coelho. Santiago, chàng chăn cừu người Tây Ban Nha, đã vượt qua sa mạc khắc nghiệt để đến Ai Cập tìm kho báu trong mơ. Kết quả là kho báu lại nằm ngay dưới gốc cây nơi anh bắt đầu hành trình. Nghe có vẻ vô lý, nhưng Coelho khẳng định rằng hành trình đó không hề vô nghĩa. Chỉ sau khi đi thật xa và trải qua đủ mọi đắng cay, anh mới đủ chín chắn để nhận ra những giá trị vốn dĩ đã có sẵn.
Nếu đọc kỹ, bạn sẽ thấy cuốn sách này không chỉ đơn thuần là lời tán dương việc theo đuổi giấc mơ. Nó là một chuỗi những lời cảnh báo về bốn cách mà con người thường dùng để bỏ cuộc ngay khi thử thách ập đến. Đa số độc giả, bao gồm cả tôi trong lần đọc đầu tiên, đều đã vô tình lướt qua những lời cảnh báo quan trọng này.
Rất nhiều người trẻ hiện nay đang mù quáng bám víu vào khẩu hiệu hãy theo đuổi đam mê của Coelho để bao biện cho việc bỏ việc hay xách ba lô đi tìm chính mình một cách vô tội vạ. Năm năm sau, họ cạn kiệt tiền bạc và phải quay về vạch xuất phát trong cay đắng. Lỗi không nằm ở Coelho. Santiago đi tìm kho báu nhưng anh ta vẫn thành thục kỹ năng vắt sữa cừu và buôn bán pha lê. Đừng dại dột theo đuổi đam mê nếu bạn chưa trang bị cho mình những kỹ năng sinh tồn tối thiểu.
Cuốn sách này chứa đựng rất nhiều thuật ngữ do Coelho tự đắp nặn ra như Định mệnh cá nhân, Tâm hồn thế giới hay Ngôn ngữ của những điềm báo. Chỉ khi hiểu thấu khái niệm Định mệnh cá nhân, bạn mới có thể giải mã được toàn bộ phần còn lại của tác phẩm.
Đó là điều mà bạn luôn khao khát được thực hiện từ thời thơ ấu, đôi khi từ trước khi bạn biết nghề nghiệp thực sự là gì. Khi còn trẻ, mọi thứ đều rõ ràng. Bạn biết mình muốn vẽ, muốn đi đây đi đó hay muốn chữa bệnh cứu người. Nhưng theo thời gian, những áp lực thực tế đã thuyết phục bạn rằng giấc mơ đó chỉ là chuyện viển vông. Bạn quên dần chúng, để rồi một ngày nhận ra mình đang sống một cuộc đời hoàn toàn xa lạ.
Cần phải sòng phẳng với Coelho rằng không phải giấc mơ tuổi thơ nào cũng là định mệnh. Đứa trẻ bảy tuổi mơ làm siêu nhân, nhưng khi hai mươi lăm tuổi lại chọn làm kế toán, đó không phải là sự phản bội sứ mệnh mà là sự trưởng thành thực tế. Coelho đã lãng mạn hóa mọi thứ quá mức, và cuốn sách này rất dễ khiến những người trẻ rơi vào trạng thái mộng du giữa đời thực.
Đây là phần ít được trích dẫn nhất nhưng lại mang sức nặng lớn nhất của cuốn sách. Coelho không hề nói rằng theo đuổi giấc mơ là một thảm đỏ trải đầy hoa hồng. Ông vạch trần bốn chướng ngại mà bạn chắc chắn sẽ gặp phải theo đúng một trình tự nghiệt ngã. Đa số mọi người gục ngã ngay ở cửa ải thứ nhất hoặc thứ hai. Rất ít người đủ bản lĩnh để bước qua cửa ải cuối cùng.
Gia đình và bạn bè không hề ác ý, họ thực sự muốn bảo vệ bạn khỏi những rủi ro. Khi bạn tuyên bố muốn nghỉ việc để làm nghệ sĩ, họ chỉ thấy viễn cảnh bạn sắp chết đói. Họ khuyên bạn hãy sống thực tế và ổn định. Đa số mọi người dừng lại ở đây không phải vì lý lẽ của người thân đúng, mà vì chúng ta đã tự biến những lời răn đe đó thành tiếng nói của chính mình.
Trong truyện, Santiago đã gặp Fatima tại ốc đảo và muốn dừng chân ở lại bên cô. Nhưng Fatima, trong một khoảnh khắc thấu suốt, đã bảo rằng nếu anh ở lại vì cô, tình yêu đó sẽ lụi tàn. Cô yêu anh chính vì anh là một người đang đi tìm kiếm. Tình yêu đích thực sẽ không bao giờ kéo bạn ra khỏi định mệnh của mình, chỉ có những tình yêu sai lệch mới làm điều đó.
Khi bạn đã đi được một chặng đường dài và hy sinh quá nhiều, nỗi sợ mất trắng sẽ bắt đầu bủa vây. Bạn nghĩ rằng tốt hơn là nên dừng lại ngay bây giờ khi vẫn còn đường lui. Đây chính là chướng ngại nguy hiểm nhất, bởi những lý lẽ thoái thác lúc này nghe có vẻ cực kỳ hợp lý.
Đây là chướng ngại mà Coelho khẳng định ít người nhận ra nhất. Khi bạn đã chạm tay vào giấc mơ, một nỗi sợ kỳ lạ sẽ xuất hiện. Bạn sợ thành công vì sợ phải đối diện với một cuộc đời mới quá xa lạ. Người ta thường tự tay phá hoại thành quả ngay phút cuối bằng những hành động ngu ngốc chỉ để được níu kéo cuộc đời cũ kỹ quen thuộc.
Bốn chướng ngại này không phải là lý thuyết suông do Coelho bịa đặt. Chúng đã được tâm lý học hiện đại xác nhận dưới những cái tên khác như áp lực xã hội, sự cố chấp vào các mối quan hệ, nỗi sợ mất mát và hội chứng sợ thành công. Coelho đã khéo léo gói gọn chúng vào một câu chuyện ngụ ngôn, tạo nên sức mạnh lay động nhưng cũng chính là điểm yếu chết người của cuốn sách.
Nhà giả kim là một trong năm cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại với một trăm năm mươi triệu bản được tiêu thụ. Nhưng đồng thời, nó cũng là tác phẩm bị giới phê bình văn học chỉ trích gay gắt nhất. Bạn nên đọc cuốn sách này từ cả hai phía để thấu hiểu nó một cách sòng phẳng nhất thay vì mù quáng tin theo.
Khi Santiago thực sự quyết chí lên đường, mọi thứ dường như tự động sắp đặt theo một trật tự hoàn hảo. Anh gặp đúng người, có đủ tiền và những dấu hiệu xuất hiện đúng lúc. Coelho gọi đây là quy luật của Tâm hồn thế giới.
Hãy tỉnh táo nhận ra rằng đây chỉ là câu chuyện của một Santiago thành công duy nhất. Ngoài đời thực, có hàng nghìn Santiago khác đã bỏ mạng giữa sa mạc, bị cướp bóc hoặc trở về tay trắng. Không có cuốn sách nào viết về họ cả.
Đừng vội vàng bác bỏ Coelho, nhưng cũng đừng tin ông một cách tuyệt đối. Hãy chắt lọc lấy phần đúng là bốn chướng ngại tâm lý thực tế. Hãy coi các khái niệm như Định mệnh cá nhân hay Tâm hồn thế giới như những ẩn dụ hữu ích thay vì những định luật vũ trụ bất biến. Đặc biệt, hãy dứt khoát gạt bỏ niềm tin rằng vũ trụ sẽ tự động sắp xếp mọi thứ cho bạn, bởi đó chính là cái bẫy của thiên kiến kẻ sống sót. Hãy đọc cuốn này song song với cuốn Đi tìm lẽ sống để thấy rằng ý nghĩa đến từ sự lựa chọn của chính bạn, chứ không phải từ một thế lực siêu nhiên nào giúp đỡ.
Đây là một cuốn sách rất ngắn với chỉ khoảng một trăm bảy mươi trang. Nếu bạn chưa từng đọc bản gốc, những tóm lược dưới đây là đủ để bạn nắm bắt toàn bộ các khung tư duy quan trọng. Xin lưu ý là nội dung sau đây sẽ tiết lộ toàn bộ cốt truyện.
Dưới đây là mười ý tưởng mạnh mẽ nhất được chưng cất từ Nhà giả kim, bao gồm cả những góc nhìn phản biện sắc sảo. Hãy lật thẻ để kiểm tra lại trí nhớ của mình.
10 câu — không kiểm tra trí nhớ, kiểm tra hiểu (gồm cả phản biện). Sai 1 câu → đọc lại chương đó.
Coelho cảnh báo: đa số người đọc cuốn này gấp lại và vẫn không thay đổi gì. Lý do: chưa trả lời câu hỏi thật cho mình. 5 prompt dưới đây buộc bạn dừng và viết.
Tôi luôn trân trọng mọi ý kiến phản biện từ bạn. Email của bạn chỉ phục vụ mục đích xác thực và tuyệt đối không bao giờ hiển thị công khai. Ngay sau khi bạn nhấn xác nhận qua thư, bình luận của bạn sẽ lập tức hiện diện trên trang web.